Η Βιομηχανική Κληρονομιά της Σαντορίνης

Η βιομηχανική ιστορία της Σαντορίνης κατά τους 19ο και 20ό αιώνα διαμορφώθηκε από δραστηριότητες όπως η εξόρυξη, η κονσερβοποίηση ντομάτας, η παραγωγή καλτσών, η παραγωγή κρασιού και η επεξεργασία φάβας. Σημαντικά βιομηχανικά τοπόσημα, όπως ανεμόμυλοι, καμίνια ασβέστη και ναυπηγεία, θυμίζουν επίσης το προ-βιομηχανικό παρελθόν του νησιού. Στην άκρη της καλντέρας, διασώζονται απομεινάρια παλιών ορυχείων και των εγκαταστάσεών τους, ενώ στη Μεσαριά, το εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο καλτσών του Αντωνίου Μαρκεζίνη υπενθυμίζει την κάποτε ακμάζουσα βιομηχανία καλτσών. Άλλες περιοχές, όπως η Οία, φιλοξενούσαν εργοστάσια πλεκτών που παρήγαγαν τις διάσημες κάλτσες DAR, ενώ η ανατολική πλευρά ήταν γεμάτη εργοστάσια ντομάτας που παρήγαγαν τον περίφημο πελτέ ντομάτας Σαντορίνης, πολλά από τα οποία φιλοξενούν ακόμη κάποια άθικτα μηχανήματα.

Ωστόσο, μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, ο βιομηχανικός τομέας της Σαντορίνης παρήκμασε λόγω φυσικών καταστροφών και οικονομικών αλλαγών. Ο σεισμός του 1956 κατέστρεψε το χτιστό περιβάλλον του νησιού, και μέχρι τη δεκαετία του 1970, ο τουρισμός έγινε η κυρίαρχη οικονομική δύναμη, επισκιάζοντας τις άλλοτε ακμάζουσες βιομηχανίες. Η εξόρυξη σταμάτησε το 1989 για περιβαλλοντικούς λόγους , και πολλά βιομηχανικά κτήρια εγκαταλείφθηκαν ή επαναχρησιμοποιήθηκαν για τον τουρισμό. Με την πάροδο των χρόνων, οι προσωπικές ιστορίες και τα ιστορικά αρχεία της βιομηχανικής ζωής του νησιού χάθηκαν, και πολλές βιομηχανικές δομές άρχισαν να φθίνουν ή να κατεδαφίζονται, όπως το εργοστάσιο ντομάτας ABIS. Η ευαισθητοποίηση για την αξία της διατήρησης της βιομηχανικής κληρονομιάς της Σαντορίνης αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, με την υποστήριξη ακαδημαϊκών ερευνών και δράσεων οργανισμών, όπως ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού (ΕΟΤ) που προωθούν αυτή την πολιτιστική κληρονομιά.

Για να σωθεί αυτή η ιστορία, προτάθηκε το παρόν πρόγραμμα, για την καταγραφή και διατήρηση της βιομηχανικής ιστορίας της Σαντορίνης. Στόχος του είναι η συλλογή, ψηφιοποίηση και συντήρηση οπτικοακουστικού υλικού, όπως φωτογραφιών, αρχειακών εγγράφων και παλαιών ηχογραφήσεων, που αφηγούνται την ιστορία των βιομηχανικών δραστηριοτήτων του νησιού. Αυτό το υλικό βρίσκεται σε ιδιωτικές συλλογές, στο Αρχείο Ιστορίας Σαντορίνης και στο Βιομηχανικό Μουσείο Ντομάτας, μεταξύ άλλων. Το πρόγραμμα εστιάζει επίσης στη συλλογή προφορικών ιστοριών πρώην εργατών και ιδιοκτητών εργοστασίων, πολλοί από τους οποίους είναι ηλικιωμένοι, προκειμένου να αποτυπωθούν οι προσωπικές τους εμπειρίες. Επιπλέον, οι εναπομείνασες βιομηχανικές τοποθεσίες και ο εξοπλισμός τους θα καταγραφούν και θα τεκμηριωθούν. Ο στόχος του προγράμματος είναι να δημιουργηθεί ένα ντοκιμαντέρ που θα ευαισθητοποιήσει το κοινό για τη βιομηχανική κληρονομιά του νησιού και θα ενθαρρύνει τη διατήρησή της.